شکست دوباره ایلان ماسک در نبرد حقوقی با OpenAI
«بازارگون» گزارش مرکز پژوهشهای مجلس از ناترازی برق در تابستان را زیر ذرهبین قرار دادعقبنشینی شکننده ناترازی برق
به گزارش بازارگون، بازوی پژوهشی مجلس در گزارش اخیر خود به پیشبینی وضعیت برق کشور در تابستان 1405 پرداخته است. نویسندگان این گزارش ناترازی شبکه در اوج مصرف تابستان ۱۴۰۵ را در سناریوی واقعبینانه ۱۳ هزار و ۶۴۰ مگاوات برآورد کردهاند؛ رقمی که هرچند نسبت به ناترازی ۱۴ هزار و ۷۴۶ مگاواتی سال گذشته حدود ۷.۵ درصد کاهش نشان میدهد، اما همچنان از شکاف میان عرضه و تقاضای برق در کشور حکایت دارد. البته با توجه به آسیب به برخی زیرساختهای برق طی جنگ گذشته پیشبینی میشد ناترازی افزایش پیدا کند اما مرکز پژوهشها پیشبینی کاهش این مشکل را دارد.
در واقع کاهش میزان ناترازی در نگاه اول حامل یک خبر امیدوارکننده است؛ اما بررسی دقیقتر اعداد و فرضیات این گزارش نشان میدهد صنعت برق ایران هنوز فاصله زیادی با خروج از بحران دارد و آنچه در بهترین حالت مشاهده میشود نه حل مسئله، بلکه کند شدن روند وخامت اوضاع است.
در سالهای اخیر ناترازی برق به یکی از مهمترین چالشهای اقتصاد ایران تبدیل شده است. رشد سریع مصرف، توسعه ناکافی ظرفیتهای جدید تولید، فرسودگی بخشی از نیروگاهها، محدودیتهای تأمین سوخت و ضعف سرمایهگذاری موجب شده شکاف میان عرضه و تقاضا هر سال عمیقتر شود. نتیجه این روند را میتوان در خاموشیهای گسترده، محدودیتهای اعمالشده بر صنایع و افزایش هزینههای تولید مشاهده کرد. اما حالا گزارش مرکز پژوهشهای مجلس نشان میدهد که میزان این ناترازی امسال کمتر از سال گذشته خواهد بود.
دو عامل بیش از هر چیز در کاهش ناترازی نقش داشتهاند؛ نخست افزایش ظرفیت نیروگاههای تجدیدپذیر و دوم رشد تولید نیروگاههای برقآبی در نتیجه بارشهای مناسب سال جاری. 17 خردادماه نیز معاون برق و انرژی وزارت نیرو اعلام کرده بود بیش از یک میلیارد و ۵۱۰ میلیون لیتر سوخت از محل توسعه انرژیهای تجدیدپذیر و افزایش تولید نیروگاههای برقآبی طی امسال صرفهجویی شده است.
وی سهم هر یک از این دو شیوه را در افزایش تولید برق اعلام کرده بود. به گفته رجبی مشهدی از 1.5 میلیارد لیتر سوخت ذخیره شده از طریق این دو روش 300 میلیون لیتر مربوط به انرژیهای تجدیدپذیر و 1.2 میلیارد لیتر مربوط به نیروگاههای برق آبی بوده است. حالا اما کارشناسان مرکز پژوهشهای مجلس رشد تولید برق، از طریق نیروگاههای برق آبی را ناشی از بهبود بارش میداند. در واقع بخشی از بهبود شرایط بیش از آنکه محصول سیاستگذاری موفق باشد، نتیجه شرایط اقلیمی مطلوبتر است.
در حوزه تجدیدپذیرها نیز اگرچه گزارش از جهش ظرفیت نصبشده سخن میگوید، اما واقعیت این است که بخش عمده این ظرفیت جدید خورشیدی است. برق خورشیدی دقیقاً زمانی تولید میشود که خورشید میتابد و در ساعات شب، زمانی که مصرف خانگی همچنان بالاست، عملاً نقشی در تأمین برق ندارد. به همین دلیل مرکز پژوهشها نیز هشدار داده که با وجود کاهش نسبی ناترازی در طول روز، احتمال افزایش کسری برق در ساعات شب وجود دارد.
از سوی دیگر، گزارش امسال تحت تأثیر عامل جدیدی قرار دارد که در سالهای گذشته وجود نداشت؛ آسیبهای ناشی از جنگ به زیرساختهای انرژی و صنایع بزرگ. طبق محاسبات ارائهشده، حدود ۴۸۰۰ مگاوات از ظرفیت نیروگاههای وابسته به صنایع انرژیبر از مدار خارج شده است. این عدد در نگاه نخست بسیار بزرگ به نظر میرسد، اما اثر نهایی آن بر تراز شبکه کمتر از ظرفیت اسمی آسیبدیده برآورد شده است.
علت این موضوع آن است که بخشی از صنایع مصرفکننده نیز همزمان با نیروگاههای خود دچار آسیب شدهاند و در نتیجه مصرف آنها نیز کاهش یافته است. با این حال حاصل نهایی این تغییرات، افزایش حدود ۱۸۰۰ مگاواتی فشار بر شبکه سراسری بوده است. به بیان دیگر، حتی در شرایطی که بخشی از تقاضای صنعتی حذف شده، باز هم جنگ به تشدید ناترازی برق منجر شده است.
جزییات گزارش مرکز پژوهشهای مجلس
گزارش مرکز پژوهشها سه سناریو برای تابستان امسال ترسیم کرده است. در سناریوی خوشبینانه، مجموع تقاضای شبکه ۸۰ هزار و ۶۷۶ مگاوات و توان قابل تأمین ۷۰ هزار و ۵۶۴ مگاوات برآورد شده که به ناترازی ۱۰ هزار و ۱۱۲ مگاواتی منجر میشود. در سناریوی واقعبینانه، تقاضا به ۸۲ هزار و ۶۰ مگاوات و عرضه به ۶۸ هزار و ۴۲۰ مگاوات میرسد و شکاف میان این دو به ۱۳ هزار و ۶۴۰ مگاوات افزایش پیدا میکند. در سناریوی بدبینانه نیز با تقاضای ۸۵ هزار و ۶۱ مگاواتی و توان تأمین ۶۶ هزار و ۲۶۵ مگاواتی، ناترازی به ۱۸ هزار و ۷۹۶ مگاوات خواهد رسید.
اگرچه این ارقام از ادامه بحران برق در کشور حکایت دارند، اما نکته قابل توجه آن است که مرکز پژوهشها برای نخستین بار از احتمال کاهش نسبی ناترازی نسبت به سال گذشته سخن میگوید. به اعتقاد نویسندگان گزارش، دو عامل اصلی در این بهبود نقش دارند؛ افزایش قابل توجه ظرفیت نیروگاههای تجدیدپذیر و بهبود وضعیت نیروگاههای برقآبی در نتیجه بارشهای مناسب سال جاری.
براساس برآوردهای گزارش، ظرفیت نیروگاههای تجدیدپذیر کشور که در سال گذشته حدود ۱۶۰۰ مگاوات بود، امسال به حدود ۶ هزار مگاوات خواهد رسید؛ افزایشی معادل ۴.۴ گیگاوات تنها در یک سال. همچنین تولید همزمان نیروگاههای تجدیدپذیر در زمان اوج مصرف در سناریوی واقعبینانه حدود ۴۰۸۹ مگاوات برآورد شده است. در بخش برقآبی نیز با توجه به رشد بیش از ۷۵ درصدی بارشها تا پایان فروردین، توان تولیدی این نیروگاهها در زمان پیک به حدود ۹۳۸۳ مگاوات خواهد رسید؛ رقمی که نسبت به سال گذشته افزایش محسوسی دارد.اما همین نقطه یکی از مهمترین پرسشهای گزارش را ایجاد میکند. اگر ظرفیت تجدیدپذیرها بیش از چهار هزار مگاوات افزایش یافته و نیروگاههای برقآبی نیز بیش از دو هزار مگاوات به ظرفیت عملی خود افزودهاند، چرا ناترازی برق تنها حدود هزار مگاوات کاهش پیدا کرده است؟پاسخ را باید در سمت تقاضا جستوجو کرد. مرکز پژوهشها پیشبینی کرده است اوج مصرف برق کشور در تابستان امسال به بیش از ۸۲ هزار مگاوات برسد؛ رقمی که نسبت به سال گذشته رشد قابل توجهی نشان میدهد. در واقع بخش عمده ظرفیتهای جدید ایجاد شده، نه صرف کاهش ناترازی بلکه صرف پاسخگویی به رشد مستمر مصرف شده است. این موضوع نشان میدهد سرعت رشد تقاضا همچنان از ظرفیتهای جدید تولید عقب نمانده و فشار بر شبکه ادامه دارد.
عامل دیگری که در محاسبات امسال نقش مهمی ایفا میکند، خسارات ناشی از جنگ و آسیب به زیرساختهای انرژی و صنایع بزرگ است. مرکز پژوهشها برآورد کرده است که حدود ۸۰۰ مگاوات از توان تزریقی به شبکه به دلیل آسیب به نیروگاههای خودتأمین از دست رفته و در مقابل حدود هزار مگاوات بار جدید نیز از سوی صنایع آسیبدیده به شبکه سراسری منتقل شده است. در مجموع، جنگ اخیر حدود ۱۸۰۰ مگاوات به ناترازی برق کشور افزوده است. این نخستین بار است که یک گزارش رسمی تلاش میکند اثر کمی جنگ بر تراز برق کشور را محاسبه کند. هرچند این رقم در مقایسه با کل تقاضای شبکه چندان بزرگ به نظر نمیرسد، اما در شرایطی که شبکه برق با کمبود مزمن ظرفیت مواجه است، همین میزان میتواند معادل برق مصرفی چند استان متوسط کشور باشد.
بر همین اساس گزارش تأکید میکند که افزایش ظرفیت تولید لزوماً به معنای احداث نیروگاههای جدید نیست. بهبود ضریب بهرهبرداری نیروگاههای موجود، کاهش خروج اضطراری واحدها، بهینهسازی تعمیرات و استفاده مؤثرتر از ظرفیتهای موجود میتواند به تنهایی حدود دو هزار مگاوات به توان عملی شبکه اضافه کند. این نکته از آن جهت اهمیت دارد که نشان میدهد بخشی از بحران برق ایران نه ناشی از کمبود مطلق ظرفیت، بلکه حاصل ضعف بهرهبرداری و مدیریت داراییهای موجود است.با وجود این، خود گزارش نیز اذعان دارد که ریشه اصلی بحران در جای دیگری قرار دارد؛ اقتصاد صنعت برق. شکاف میان قیمت تکلیفی برق و هزینه واقعی تولید، بدهیهای انباشته، کاهش انگیزه سرمایهگذاری و رشد سریع مصرف باعث شده عرضه برق طی سالهای گذشته از تقاضا عقب بماند.
در چنین شرایطی حتی رشد چشمگیر تجدیدپذیرها و بهبود وضعیت نیروگاههای برقآبی نیز تنها میتواند سرعت رشد بحران را کاهش دهد، نه اینکه آن را به طور کامل برطرف کند.به همین دلیل شاید مهمترین پیام گزارش مرکز پژوهشهای مجلس این باشد که صنعت برق ایران در تابستان ۱۴۰۵ با وجود برخی نشانههای بهبود، همچنان در وضعیت ناترازی مزمن قرار دارد. کاهش حدود هزار مگاواتی کسری برق نسبت به سال گذشته را میتوان یک دستاورد تلقی کرد، اما این دستاورد بیش از آنکه نتیجه اصلاحات ساختاری باشد، محصول بارندگی مناسب، توسعه شتابگرفته تجدیدپذیرها و برخی شرایط مقطعی است. در نتیجه، تا زمانی که مشکلات بنیادین اقتصاد برق و روند رو به رشد مصرف اصلاح نشود، بحران برق همچنان یکی از مهمترین چالشهای اقتصاد ایران باقی خواهد ماند.
اخبار انرژی را اینجا بخوانید.
