غلامحسین محمدی سرپرست تأمین اجتماعی شد
«بازارگون» تورم تولیدکننده برق را زیر ذرهبین قرار دادتورم تولید برق به 85 درصد رسید
به گزارش بازارگون، بر اساس تازهترین گزارش مرکز آمار ایران، تورم فصلی تولیدکننده بخش برق به ۶۵.۷ درصد رسید که نشان میدهد فشار هزینه بر صنعت برق تنها در فاصله سه ماه به شکل کمسابقهای افزایش یافته است. همچنین تورم نقطه به نقطه نیز رشد 84.9 درصدی را نشان میدهد. اهمیت این عدد صرفاً به بزرگی آن محدود نمیشود، بلکه از تغییر شتاب تورم در صنعتی خبر میدهد که طی سالهای گذشته همزمان با رشد مصرف، فرسودگی بخشی از نیروگاهها، کمبود سرمایهگذاری و ناترازی میان تولید و تقاضا دستوپنجه نرم کرده است. اکنون افزایش شدید هزینههای تولید، یک لایه جدید از فشار را به این صنعت اضافه میکند؛ فشاری که میتواند بر توان سرمایهگذاری، نگهداری نیروگاهها و حتی امنیت تأمین برق در سالهای آینده اثرگذار باشد.
تورم تولیدکننده، برخلاف تورم مصرفکننده، تغییرات هزینه و قیمت در ابتدای زنجیره تولید را اندازهگیری میکند. به همین دلیل اقتصاددانان از آن به عنوان یکی از شاخصهای پیشنگر یاد میکنند؛ زیرا معمولاً پیش از آنکه آثار افزایش هزینهها در قیمت نهایی کالاها و خدمات نمایان شود، ابتدا در این شاخص خود را نشان میدهد. از این منظر، گزارش تازه مرکز آمار صرفاً از گرانتر شدن تولید برق خبر نمیدهد، بلکه هشداری است درباره فشاری که در حال انباشته شدن در یکی از زیربناییترین بخشهای اقتصاد ایران است.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر آشکار میشود که جایگاه صنعت برق در اقتصاد در نظر گرفته شود. برق، برخلاف بسیاری از کالاها، یک نهاده عمومی است که تقریباً تمام فعالیتهای اقتصادی، از صنایع بزرگ و معادن گرفته تا خدمات، کشاورزی و خانوارها به آن وابستهاند. بنابراین هرگونه افزایش قابل توجه در هزینه تولید برق، صرفاً یک مسئله محدود به صنعت نیروگاهی نیست؛ بلکه میتواند به تدریج هزینه فعالیت در سایر بخشهای اقتصادی را نیز تحت تأثیر قرار دهد. البته گزارش مرکز آمار درباره انتقال این هزینهها به سایر بخشها یا تعرفههای برق اظهارنظر نمیکند، اما از منظر اقتصادی، افزایش هزینه در ابتدای زنجیره تولید همواره یکی از متغیرهایی است که باید با دقت رصد شود.
از سوی دیگر، این جهش تورمی در شرایطی رخ داده که صنعت برق ایران پیش از این نیز با مشکلات ساختاری متعددی مواجه بوده است. کمبود سرمایهگذاری در احداث نیروگاههای جدید، فرسودگی بخشی از ظرفیت موجود، افزایش مصرف برق و ناترازی میان عرضه و تقاضا، طی سالهای اخیر بارها به شکل خاموشی یا محدودیت مصرف خود را نشان داده است. اکنون اگر هزینه تولید نیز با چنین سرعتی افزایش پیدا کند، فشار مضاعفی بر بنگاههای فعال در این صنعت وارد خواهد شد. این بدان معنا نیست که صنعت برق الزاماً وارد بحران جدیدی شده است، اما بدون تردید هزینه اداره و توسعه این صنعت نسبت به گذشته سنگینتر شده است.
نکته مهم دیگر آن است که این افزایش، یک تغییر جزئی یا ادامه روند معمول تورمی نیست. مقایسه آمارها نشان میدهد تورم فصلی بخش تولید برق در زمستان سال گذشته تنها ۰.۷ درصد بود، اما در بهار امسال به ۶۵.۷ درصد رسید. چنین جهشی در فاصله تنها یک فصل، بیانگر آن است که فشارهای تورمی بر این بخش با سرعت بسیار بیشتری نسبت به گذشته تشدید شدهاند و به همین دلیل نمیتوان آن را صرفاً ادامه روند عادی افزایش قیمتها دانست.
فشار هزینه در تمام ساعات تولید
نگاهی به جزئیات گزارش مرکز آمار نشان میدهد موج افزایش هزینهها محدود به یک بخش از صنعت برق نبوده و تقریباً تمام فرآیند تولید را دربر گرفته است. با این حال، شدت این فشار در ساعات مختلف تولید یکسان نیست. بیشترین تورم فصلی در برق تولیدشده طی ساعات میانبار و اوجبار ثبت شده، در حالی که ساعات کمبار رشد پایینتری را تجربه کردهاند.
این تفاوت نشان میدهد فشار هزینه به شکل یکنواخت بر صنعت برق توزیع نشده است. افزایش شدیدتر هزینهها در ساعاتی که شبکه با بار بیشتری مواجه است، میتواند بیانگر آن باشد که حفظ پایداری تولید در دورههای پرمصرف، نسبت به گذشته هزینه بسیار بیشتری به تولیدکنندگان تحمیل میکند. به بیان دیگر، درست در بخشی از شبانهروز که شبکه بیشترین نیاز را به تولید پایدار برق دارد، فشار هزینه نیز شدیدتر شده است؛ موضوعی که از منظر مدیریت ناترازی برق، اهمیت قابل توجهی دارد.
اگر تورم فصلی از یک شوک ناگهانی در بهار ۱۴۰۵ خبر میدهد، تورم نقطهبهنقطه تصویر بلندمدتتری از وضعیت تولید برق ارائه میکند. بر اساس گزارش مرکز آمار، هزینه تولید برق نسبت به بهار سال گذشته ۸۴.۹ درصد افزایش یافته است. این یعنی فشار هزینهای که امروز تولیدکنندگان با آن روبهرو هستند، تنها حاصل تحولات یک فصل نیست، بلکه طی یک سال گذشته بهتدریج انباشته شده و اکنون به سطحی رسیده که نمیتوان آن را یک نوسان کوتاهمدت تلقی کرد. در کنار آن، تورم سالانه ۶۷.۸ درصدی نیز نشان میدهد رشد هزینهها دیگر از یک شوک مقطعی عبور کرده و به یک روند پایدار تبدیل شده است.
در واقع، کنار هم قرار دادن این سه شاخص، سه لایه متفاوت از یک واقعیت را آشکار میکند. تورم فصلی از جهش ناگهانی هزینهها در بهار خبر میدهد، تورم نقطهای نشان میدهد تولید برق نسبت به یک سال قبل با چه میزان افزایش هزینه مواجه شده و تورم سالانه نیز بیانگر آن است که متوسط هزینه تولید در یک دوره طولانیتر همچنان در مسیر صعودی قرار دارد. به همین دلیل، نمیتوان انتظار داشت که این فشار تنها با گذشت یک فصل کاهش پیدا کند؛ زیرا بخشی از افزایش هزینهها اکنون در ساختار تولید برق تثبیت شده است.
نکته قابل توجه دیگر، تفاوت رفتار تورم سالانه و تورم فصلی در ساعات مختلف تولید است. اگرچه در بهار امسال بیشترین فشار هزینه در ساعات اوجبار و میانبار ثبت شده، اما در مقیاس سالانه، برق تولیدشده در ساعات کمبار بیشترین نرخ تورم را تجربه کرده است. این تفاوت نشان میدهد موج افزایش هزینهها در همه بخشهای تولید برق همزمان رخ نداده و در دورههای مختلف، بخشهای متفاوتی از صنعت را درگیر کرده است. اکنون اما تقریباً هیچ بخشی از فرآیند تولید برق از این فشار هزینه در امان نمانده است.
این مسئله یک پیام مهم برای صنعت برق دارد؛ زمانی که افزایش هزینه تنها به یک بخش محدود باشد، امکان مدیریت آن از طریق جابهجایی منابع یا تغییر الگوی فعالیت وجود دارد، اما وقتی فشار هزینه تقریباً تمام بخشهای تولید را درگیر میکند، ظرفیت بنگاهها برای جبران این افزایش بهمراتب محدودتر میشود. به بیان دیگر، مسئله دیگر افزایش هزینه در یک حلقه از زنجیره تولید نیست، بلکه گرانتر شدن کل فرآیند تولید برق است.
تشدید ناترازی با موج جدید هزینهها
درحالی صنعت برق حالا با چنین جهشی در هزینههای تولید مواجه شده که پیش از این نیز با چالش ناترازی روبهرو بوده است. طی سالهای اخیر، رشد مصرف برق از توسعه ظرفیت تولید پیشی گرفته و همین مسئله فاصله میان عرضه و تقاضا را افزایش داده است. در چنین شرایطی، افزایش هزینههای تولید میتواند این شکاف را عمیقتر کند؛ زیرا توسعه ظرفیت جدید، بازسازی نیروگاههای فرسوده و حتی حفظ ظرفیت موجود، همگی به منابع مالی بیشتری نیاز خواهند داشت.
از سوی دیگر، افزایش هزینههای تولید معمولاً تنها به سرمایهگذاری محدود نمیشود. نگهداری نیروگاهها، انجام تعمیرات اساسی، تأمین قطعات و استمرار بهرهبرداری نیز تحت تأثیر همین فشار هزینه قرار میگیرد. بنابراین اگر روند صعودی تورم تولیدکننده ادامه پیدا کند، هزینه حفظ پایداری شبکه نیز نسبت به گذشته افزایش خواهد یافت.
در مجموع، گزارش بهار ۱۴۰۵ مرکز آمار تنها از افزایش یک شاخص آماری خبر نمیدهد؛ بلکه تصویری از تشدید فشار هزینه در یکی از حیاتیترین بخشهای اقتصاد ایران ارائه میکند. اگر این روند در فصلهای آینده نیز ادامه یابد، صنعت برق علاوه بر چالشهای قدیمی خود، با مانع تازهای به نام رشد شتابان هزینههای تولید نیز روبهرو خواهد بود؛ مانعی که میتواند تأمین مالی، توسعه ظرفیت و حتی مدیریت ناترازی برق را دشوارتر از گذشته کند.
اخبار انرژی را اینجا بخوانید.
