اعلام زمان اخذ مالیات بر سوداگری
طرح کالابرگ الکترونیکی؛ آیا راهکار پایدار یا تکرار تجربه یارانهها؟
به گزارش بازارگون، طرح کالابرگ الکترونیکی با هدف جبران فشار ناشی از حذف ارز ترجیحی و افزایش نرخ ارز اجرا شد، اما برداشتهای مکرر از صندوق توسعه ملی نشان میدهد منابع مالی آن پایدار نیست و این وضعیت، نگرانیها از تکرار تجربه ناموفق «هدفمندی یارانهها» را افزایش داده است.
کالابرگ الکترونیکی: وعده جبران فشار ارزی، واقعیت استقراض از صندوق توسعه ملی
در ابتدا قرار بود منابع طرح کالابرگ الکترونیکی (یکمیلیون تومانی از دی ماه ۱۴۰۴) از محل صرفهجویی ناشی از اصلاحات ارزی و مابهالتفاوت افزایش نرخ ارز تامین شود. این طرح که با هدف حمایت از خانوارها در برابر تورم و حذف ارز ترجیحی اجرایی شد، طبق اعلام اولیه باید از طریق پرداخت مستقیم مابهالتفاوت به خانوارها، هزینههای خود را تامین میکرد.
اما واقعیت این است که دولت تاکنون دو بار مجبور به استقراض یکمیلیارد دلاری از صندوق توسعه ملی شده است، که این موضوع نشاندهنده کسری بودجه و ناپایداری منابع مالی اجرای این طرح است.
تورم مزمن، ارزش یارانه را کاهش میدهد؛ محاسبه یارانه تعدیل شده
با وجود تورم دو رقمی در کشور، ارزش واقعی یارانهها و کالابرگها با گذشت زمان افت میکند. اگر یارانهها متناسب با تورم تعدیل میشدند، محاسبات نشان میدهد:
- یارانه طرح هدفمندسازی یارانهها در فروردین ۱۴۰۵ باید به حدود ۲ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان میرسید.
- کالابرگ یکمیلیون تومانی از دی ۱۴۰۴ تا فروردین ۱۴۰۵ باید به حدود یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان افزایش مییافت.
اختلاف نظر سیاستگذاران؛ موافقت وزارت کار و مجلس با افزایش، مخالفت سازمان برنامه
در حال حاضر، اختلاف نظر جدی بین سیاستگذاران اقتصادی در خصوص افزایش میزان کالابرگ پرداختی وجود دارد:
- موافقان: وزارت کار و بخشی از نمایندگان مجلس خواهان افزایش رقم پرداختی هستند.
- مخالفان: سازمان برنامه و بودجه با این افزایش مخالفت کرده است.
ریشه مشکل کجاست؟ اجرای ناقص اصلاحات اقتصادی
اقتصاددانان معتقدند مشکل اصلی طرح کالابرگ، نه میزان پرداختی آن، بلکه اجرای ناقص اصلاحات اقتصادی است. در ایران، معمولاً تنها بخشی از اقتصاد آزاد میشود (مانند افزایش قیمت ارز یا حاملهای انرژی)، در حالی که سایر بخشها بدون تغییر باقی میمانند.
این رویکرد ناکارآمد، که منجر به افزایش ریسکهای سیاست خارجی و قیمتگذاری دستوری میشود، باعث شده طرحهای حمایتی مانند کالابرگ، سرانجامی مشابه «هدفمندی یارانهها» پیدا کنند: پرداختهایی کماثر که نه قابل حذف هستند و نه توان واقعی حمایت از معیشت مردم را دارند.
تفاوت وعده و عمل؛ چگونه طرح حمایتی به بار بودجه تبدیل میشود؟
در ابتدا قرار بود منابع کالابرگ از محل «مابهالتفاوت نرخ ارز و حذف رانتهای ارزی» تامین شود، اما استقراض از صندوق توسعه ملی نشان داد که منابع این سیاست نه پایدار بوده و نه از محل اصلاحات ساختاری تامین شده است.
اگر دولت برای اجرای طرحهای حمایتی به منابع موقت و استقراض متوسل شود، این سیاستها در بلندمدت نه تنها کارکرد حمایتی خود را از دست میدهند، بلکه به یکی از عوامل کسری بودجه تبدیل میشوند.
تجربه هدفمندی یارانهها: از اصلاح ساختار تا تشدید ناترازی بودجه
- سال ۱۳۸۹: قرار بود افزایش قیمت حاملهای انرژی، منابع پایداری برای یارانه نقدی ایجاد کند. اما به دلیل عدم تداوم اصلاحات و ملاحظات سیاسی، دولتها مجبور شدند برای پرداخت همان یارانه ثابت به بودجه عمومی اتکا کنند و این طرح به ریشهای برای ناترازی بودجه تبدیل شد.
- سال ۱۴۰۱: حذف ارز ۴۲۰۰ تومانی نیز با چالشهای مشابهی روبرو شد.
کارشناسان معتقدند بدون اصلاحات جامع و هماهنگ شامل آزادسازی اقتصادی، کاهش ریسکهای سیاست خارجی، حذف قیمتگذاری دستوری و ایجاد منابع پایدار، طرح کالابرگ الکترونیکی نیز احتمالاً با سرنوشتی مشابه هدفمندی یارانهها مواجه خواهد شد.
