غلامحسین محمدی سرپرست تأمین اجتماعی شد
بهمن آرمان در گفتوگو با بازارگون:توسعه اقتصادی در اولویت دولت نیست
به گزارش بازارگون، اقتصاد ایران در شرایطی دومین سال فعالیت دولت چهاردهم را پشت سر میگذارد که همزمان با چالشهای قدیمی مانند تورم، کاهش سرمایهگذاری و ناترازیهای گسترده، با پیامدهای جنگ و آسیبهای واردشده به زیرساختها نیز مواجه شده است. در چنین شرایطی این پرسش مطرح است که دولت پزشکیان تا چه اندازه توانسته مسیر اقتصاد را تغییر دهد و آیا اساساً امکان اجرای اصلاحات اقتصادی در وضعیت فعلی وجود دارد؟
بهمن آرمان، اقتصاددان، معتقد است اگرچه شرایط امروز اقتصاد ایران بسیار دشوار است، اما بخشی از مشکلات به محدودیتهای بیرونی بازمیگردد و بخشی نیز ناشی از نبود اراده کافی برای اجرای اصلاحات است. او در گفتوگو با «بازارگون» تاکید میکند که دولت چهاردهم از اختیارات و ابزارهای لازم برای پیشبرد یک برنامه توسعهای برخوردار نیست و در شرایط فعلی توسعه اقتصادی نیز در اولویت نخست کشور قرار ندارد.
آرمان با اشاره به شرایط فعلی اقتصاد ایران میگوید: «عملاً کارنامه درخشانی نمیتواند شکل بگیرد. شاید هم در شرایط فعلی اجرای هر برنامهای که بتواند تاثیر مستقیمی بر بهبود اوضاع بگذارد، امکانپذیر نباشد. البته کارهایی وجود دارد که میتوان انجام داد، اما آن کارها اراده، انگیزه و میل به انجام کار میخواهد.»
این اقتصاددان معتقد است حتی در شرایط دشوار نیز امکان حرکت به سمت توسعه وجود دارد و برای این موضوع به تجربه دوران جنگ اشاره میکند. او میگوید: «ما در زمان جنگ هم دیدیم که دولت آقای مهندس موسوی به فرآیند توسعه اعتقاد داشت. شاید آغازکننده فرآیند توسعه اقتصادی کشور که بعد از جنگ توسط آقای هاشمی با شدت بیشتری دنبال شد، همان سیاستهایی بود که در آن دوره شکل گرفت.»
به گفته آرمان، در شرایط فعلی نیز امکان حرکت در مسیر توسعه بهطور کامل از بین نرفته است، اما دشواریهای آن بسیار بیشتر شده است. او تاکید میکند: «در شرایط فعلی هم میشود تا حدودی چنین سیاستی را دنبال کرد، البته با دشواریهای بسیار بیشتر، اما متاسفانه انگیزه کافی در دولت وجود ندارد و اصولاً در شرایط فعلی توسعه اقتصادی اولویت نخست کشور نیست. طبیعتاً وقتی چنین اولویتی وجود نداشته باشد، باید منتظر شرایط بسیار دشوارتری در آینده بود.»
زمستان سخت انرژی
او یکی از مهمترین چالشهای پیشروی اقتصاد ایران را مسئله انرژی میداند و معتقد است کمبود برق و گاز میتواند فشار بیشتری بر تولید وارد کند. آرمان با اشاره به اظهارات مسئولان درباره ادامه کمبود برق در زمستان میگوید: «از طرف دیگر مشکل گاز هم به وجود آمده است. در اثر حمله مشترک اسرائیل و آمریکا به تاسیسات گازی عسلویه، رسماً اعلام شده که چهار پالایشگاه آسیب دیدهاند و به همین دلیل در ماههای آینده حدود ۲۰۰ میلیون مترمکعب در روز با کمبود گاز مواجه خواهیم بود.»
به گفته او، این کمبود تنها محدود به بخش خانگی نخواهد ماند و صنایع نیز از آن آسیب خواهند دید. «یکی از مشکلاتی که در آینده با آن مواجه خواهیم بود، کمبود گاز است. این کمبود هم روی واحدهای صنعتی تاثیر میگذارد و هم روی مصارف خانگی. همه اینها نشانههایی است که آینده چندان خوبی را نشان نمیدهد.»
آرمان شرایط فعلی اقتصاد ایران را با وضعیت برخی کشورها در دورههای بحرانی مقایسه میکند و میگوید: «اوضاعی که من در ایران در حال حاضر میبینم، شبیه شرایط آلمان در سال آخر جنگ جهانی دوم است. محافل بینالمللی میزان خسارتهای وارده در اثر این حملات را حدود ۵۰۰ میلیارد دلار برآورد میکنند.»
او البته تاکید میکند که مسئله اصلی فقط حجم خسارتها نیست، بلکه نحوه مدیریت بازسازی و استفاده از ظرفیتهای انسانی و فنی کشور اهمیت دارد. «این ۵۰۰ میلیارد دلار تنها از نظر پول مهم نیست. مهم این است که افرادی رشته کارها را در دست بگیرند که اولاً دانش کافی داشته باشند، دوماً توانایی علمی داشته باشند و بعد هم روابطی با کشورهای دارای تکنولوژی برقرار کنند تا بتوانند به ایران کمک کنند.»
این اقتصاددان معتقد است یکی از مشکلات ریشهای اقتصاد ایران، فاصله گرفتن از فناوریهای روز و محدود شدن ارتباطات اقتصادی و تکنولوژیک با جهان است. او میگوید: «ما در طول نیم قرن اخیر شاهد بودیم که جمهوری اسلامی تقریباً هیچ کار اکتشافی حداقل در زمینه نفت و گاز انجام نداده است. تکنولوژی لازم را در اختیار نداریم و به همین دلیل است که شرکت بیپی چند سال پیش عنوان کرد ایران ذخایر گازی به مراتب بیشتری از روسیه دارد، اما در عمل روسیه به دلیل برخورداری از فناوری و توان بهرهبرداری در جایگاه بالاتری قرار گرفته است.»
آرمان ادامه میدهد: «چه انجام اکتشافات و چه بهرهبرداری از آنها کار بسیار پیچیدهای است و بدون داشتن روابط مستقیم، سازنده و متقابل با کشورهای دارای فناوری، امکان دسترسی به این تکنولوژیها وجود ندارد. ما باید بپذیریم که از نظر فناوری بسیار ضعیف هستیم.»
او برای توضیح این ضعف به حوزه خودرو و مصرف انرژی اشاره میکند و میگوید: «اتومبیلهایی که تولید میکنیم، مصرف انرژی بسیار بالایی دارند. چه کامیونها و چه خودروهایی که ساخته میشوند، بیش از دو برابر استانداردهای جهانی مصرف سوخت دارند. برای مثال خودرویی در حد پراید در کشورهای اروپایی حدود چهار لیتر در ۱۰۰ کیلومتر مصرف دارد، در حالی که پراید که در ایران خودروی کممصرف محسوب میشود، حدود هشت لیتر مصرف میکند.»
آرمان معتقد است این مسئله در شرایطی که کشور با محدودیت منابع انرژی مواجه است، اهمیت بیشتری پیدا میکند. او میگوید: «مصرف بنزین در ایران حدود ۱۰۰ میلیون لیتر در روز است و کسی هم نیست که از مسئولانی که در گذشته تصمیمهای مهمی در این حوزه گرفتهاند، درباره کاستیهای موجود سوال کند.»
او با انتقاد از نبود پاسخگویی مدیران اقتصادی ادامه میدهد: «متاسفانه هیچوقت مدیران ما پاسخگوی کارهایی که انجام میدهند نبودند. در حالی که افرادی با خطاهای بسیار پایینتر محاکمه میشوند و مجازاتهای سنگینی برای آنها در نظر گرفته میشود، کسانی که در راس امور بزرگتری هستند، بدون اینکه مورد مواخذه قرار بگیرند، همچنان به کار خود ادامه میدهند.»
آرمان معتقد است تا زمانی که اولویتهای سیاستگذاری در کشور تغییر نکند، مسیر اقتصاد نیز دستخوش تحول جدی نخواهد شد. او میگوید: «تا زمانی که این نگاه تغییر نکند و هزینههای سنگین به جای آنکه صرف امور غیرمولد شود، به فعالیتهای توسعهای و اشتغالزا اختصاص پیدا نکند، تغییری در وضعیت ایجاد نخواهد شد.»
به گفته این اقتصاددان، تداوم شرایط فعلی میتواند به افزایش همزمان چند مشکل اقتصادی منجر شود. «کماکان با میزان بالای بیکاری، تورم شدید و کمبود عرضه مواجه خواهیم بود و اثرات آن را در طول سه، چهار ماه آینده در زمینههای مختلف خواهیم دید. شرایط معیشتی مردم نیز به مراتب دشوارتر خواهد شد.»
دولت پزشکیان و محدودیتهای توسعه
آرمان در پاسخ به این پرسش که دولت چهاردهم چه اقداماتی میتوانست برای بهبود شرایط انجام دهد و آیا مشکل اصلی نبود اختیار است یا ضعف سیاستگذاری، میگوید: «فکر میکنم وضعیت فعلی در شرایط موجود همچنان باقی خواهد ماند، به این دلیل که دولت از اختیارات کافی و امکاناتی که بتواند فرآیند توسعه را فراهم کند، برخوردار نیست.»
او معتقد است بخشی از نهادهایی که میتوانند در فرآیند توسعه اقتصادی به دولت کمک کنند، در اختیار دولت نیستند. «نهادهایی که میتوانند به دولت یا کشور کمک کنند تا از این شرایط خارج شویم، در اختیار دولت قرار ندارند. از طرف دیگر، وزیرانی که داریم، عمدتاً وزیرانی نیستند که از توانایی، بینش کافی و اراده لازم برای انجام کارهای بزرگ برخوردار باشند.»
این اقتصاددان با اشاره به تجربه دوره سازندگی میگوید: «انجام کارهای بزرگ مانند همان چیزی که در دوره سازندگی اتفاق افتاد، نیازمند حضور افراد توانمند است. امروز بسیاری از آدمهای بزرگ و باتجربه خانهنشین شدهاند و در روند تصمیمگیری و اجرا حضور فعالی ندارند.»
او تاکید میکند استفاده نکردن از ظرفیت نیروهای متخصص، یکی از موانع اصلی توسعه اقتصادی است. آرمان در این باره به تجربه شخصی خود اشاره میکند و میگوید: «یادم میآید یک پرسشنامه از طرف مرکز پژوهشها برای من ارسال شد. طرحی تهیه کرده بودند و نخبگان را در استانهای مختلف شناسایی کرده بودند. پرسشنامهای شامل ۲۸ پرسش برای آنها فرستاده بودند و تعداد نخبگان کشور را نیز به تفکیک استانها مشخص کرده بودند.»
به گفته او، این اقدام اما به استفاده عملی از ظرفیت این افراد منجر نشد. «بعد از اینکه اطلاعات را ارسال کردم، گفتند فعلاً امکان استفاده از ظرفیت شما وجود ندارد، عملاً این افراد کنار گذاشته شدند. تا زمانی که وضعیت اینگونه باشد، نمیتوان از افرادی که توانایی کافی و انگیزه زیادی برای فعالیت دارند، در مراکز تصمیمگیری و فعالیتهای مولد استفاده کرد.»
آرمان معتقد است توسعه اقتصادی بدون استفاده از سرمایه انسانی امکانپذیر نیست. «تا زمانی که افراد دارای توانایی و انگیزه از فرآیند تصمیمگیری دور باشند، امکان توسعه اقتصادی و بهبود زندگی مردم وجود ندارد.»
او درباره چشمانداز اقتصاد ایران در ماههای آینده نیز دیدگاه مثبتی ندارد و میگوید: «فکر میکنم شرایط در ایران در طول ماههای آینده از نظر اقتصادی بسیار سخت خواهد شد. تورم هم قابل کنترل نیست، به دلیل اینکه دستگاه بودجه دولت بسیار سنگین است، واحدهای بزرگ تولیدی با مشکل مواجه شدهاند و در نهایت در اثر آسیبهایی که به زیرساختها وارد شده، عرضه کالا و خدمات کاهش پیدا خواهد کرد.»
به گفته این اقتصاددان، ترکیب این عوامل میتواند فشار بیشتری بر اقتصاد خانوارها وارد کند. «در نهایت آینده خوبی در انتظار اقتصاد ایران نیست، مگر اینکه تغییراتی اساسی در نحوه اداره اقتصاد، استفاده از نیروهای متخصص و اولویتهای سیاستگذاری ایجاد شود.»
آرمان در پایان تاکید میکند که خروج از شرایط فعلی نیازمند تغییر رویکرد در مدیریت اقتصادی است. به باور او، صرفاً اجرای سیاستهای کوتاهمدت نمیتواند مشکلات انباشته اقتصاد ایران را حل کند و کشور نیازمند برنامهای توسعهمحور و استفاده از ظرفیتهای علمی و مدیریتی موجود است.
اخبار اقتصاد کلان را ابنجا بخوانید.
